Blog: Een tabletje tegen eenzaamheid?

Eenzaamheid bij ouderen is een actueel probleem in de huidige samenleving. De cijfers variëren van 25 tot 50 procent. Jaarlijks belanden ruim 300.000 ouderen in een ziekenhuisbed met als klacht eenzaamheid of neerslachtigheid. Bestrijding van eenzaamheid is dan een speerpunt in het beleid van VWS. Viva! Zorggroep besloot om met ResultaatGroep te gaan kijken of hier iets aan gedaan kon worden. Hoe versterk je het sociale netwerk van ouderen en bestrijd je eenzaamheid met hulp van ICT? En hoe voorkom je dat ze zorgvrager gaan worden?

Door: Ton Baakman

De zorgvraag stijgt ons boven het hoofd. De oplossingen ook…
Het aantal zorgvragers in Nederland neemt de komende jaren fors toe. Het grootste deel daarvan behoort tot de groep ‘ouderen’. Er zijn nu en in de toekomst te weinig arbeidskrachten om de zorgvragen op te vangen en de betaalbaarheid komt in het geding. De participatiesamenleving zou hiervoor een oplossing kunnen zijn. In zo’n samenleving blijven mensen langer zelfstandig thuis wonen en zorgen burgers voor elkaar wanneer ze hulp nodig hebben. Pas wanneer het echt niet meer kan, komen zorginstanties in beeld. Ook de ICT draagt een steentje bij. Door e-Health (digitale zorg, ICT-toepassingen) zouden burgers langer zelfstandig kunnen blijven wonen, bijvoorbeeld door zorg op afstand. Maar de participatiesamenleving komt maar moeizaam tot stand en in de praktijk blijken veel ICT-innovaties de dagelijkse praktijk niet of nauwelijks te halen. Een van de gevolgen: eenzaamheid onder ouderen.

Viva! en ResultaatGroep doen moeilijk
Minder dan de helft van alle ouderen die internettoegang hebben (75%), maakt gebruik van het internet. De redenen hiervan zijn divers. Sommigen weten niet eens dat ze toegang hebben (het zit ‘ongezien’ bij hun kabelabonnement), anderen hebben niet de apparatuur en weer een andere groep ouderen heeft angst om ‘digitaal te gaan’. Het gaat hier om bijna 700.000 mensen in Nederland, die digitaal ‘onder de radar’ verblijven. Juist die lastig bereikbare groep is door Viva! benaderd om ze kennis te laten maken met de digitale wereld en te laten zien wat deze te bieden heeft.

Ingrediënten voor succes
De volgende onderdelen bleken cruciaal bij het ontsluiten van de digitale wereld bij ouderen die hier vrijwel geen ervaring mee hadden.
Als eerste uiteraard passende hard- en software. De tablet die is gebruikt, is volledig afgestemd op de gebruiker. Dus niet een tablet met een paar ‘handige appjes’, maar een tablet (de ‘Compaan’) die aansluit op de belevingswereld van een oudere. De tablet heeft een houten omlijsting gekregen en ziet eruit als een fotolijst. De interface bestaat uit (grote) knoppen, die eenvoudig zijn te bedienen. Door de knoppen kunnen de gebruikers contact leggen met hun naasten. Onder andere door berichten te versturen (‘mail’), beeldbellen en foto’s uit te wisselen. Daarnaast kent de tablet knoppen die op eenvoudige wijze toegang geven tot (lokaal) nieuws, kerkdiensten en spelletjes (ook te spelen met mensen uit het netwerk). Voorgaande via een volledig beveiligde verbinding.

Tweede cruciale element is het regelen van ondersteuning voor de gebruiker door iemand uit het netwerk (het ‘maatje’). Vaak een zoon, dochter of kleinkind. Deze persoon verwijdert zo nodig knoppen op de tablet, ziet toe op de uitnodigingen om anderen te laten mailen naar de gebruiker en geeft de gebruiker praktische ondersteuning.
Het derde cruciale element: instructie en begeleiding vanuit de (zorg)organisatie. Een medewerker bezocht regelmatig de gebruikers, ging met ze oefenen (beeldbellen, mail e.d.) en verlaagde zo de drempel om de tablet te gebruiken. Last but not least: geld. De tablet is kosteloos ter beschikking gesteld.
Uiteraard komen de drie voorgaande elementen niet als vanzelf bovendrijven. Een innovatiemanager van ResultaatGroep die de wensen van Viva! en de gebruikers weet te vertalen, de taal van beiden spreekt, bedreven in leveranciersmanagement en die ‘hands-on’ een project van papier-naar-praktijk weet te brengen: ook dat heeft natuurlijk bijgedragen.

Geen pilletje tegen de eenzaamheid maar een tabletje
Gedurende het project hebben de gebruikers om de maand een vragenlijst ingevuld. Na een half jaar gebruik van de tablet, was het aantal contacten verdubbeld. Ook nam de diversiteit van de contacten fors toe. De toename was niet alleen digitaal: er kwamen ook meer mensen bij de ouderen over de vloer. Bijna alle gebruikers e-mailden na een half jaar met hun netwerk. Bij alle deelnemers namen hun gevoelens van eenzaamheid af, en vrijwel alle gebruikers die bij de start aangeven zich wel eenzaam te voelen, waren dat na een half jaar niet meer. Het moge duidelijk zijn dat we een telefoontje van minister de Jonge verwachten.

Samengevat
Met de juiste ICT-toepassing en de juiste begeleiding zijn ouderen in staat een eerste stap in de richting van de digitale wereld te zetten. Ze versterken hiermee hun netwerk, en zijn zo in staat de eenzaamheid te bestrijden. Het ligt voor de hand te veronderstellen dat deze ouderen met deze handvatten eenvoudiger in staat zijn hun netwerk in te schakelen wanneer ze hulp nodig gaan hebben. Het is bekend dat eenzaamheid een veel voorkomende klacht is van ouderen die de huisarts bezoeken. Kortom: met de juiste digitale middelen en de juiste ondersteuning (en beschikbaar stellen van financiën) kan een flinke stap voorwaarts worden gemaakt als het gaat om de participatiemaatschappij, en als het gaat om het minder belasten van de zorgverlenende organisaties.
Het kan, en het moet. Toch, Hugo? Huuuuuugoooooooo!